Kowno (Litwa) – kościół Sióstr Benedyktynek, konserwacja ołtarza św. Mikołaja
Kościół św. Mikołaja w Kownie przy klasztorze benedyktynek należy do najbardziej oryginalnych świątyń gotyckich na Litwie. Jego wyjątkową cechą jest wyraźnie asymetryczny układ przestrzenny – prezbiterium zostało odchylone względem osi nawy. Nietypowa kompozycja architektoniczna znalazła również odzwierciedlenie w historycznym układzie wyposażenia świątyni.
Ołtarz św. Mikołaja, poświęcony patronowi kościoła i miasta, był ołtarzem bocznym, usytuowanym w nawie bocznej, przy południowej części wnętrza, a nie w osi świątyni. Jego lokalizacja dodatkowo podkreślała charakterystyczną, asymetryczną kompozycję przestrzeni kościoła.
Ołtarz jest jednym z najstarszych zachowanych elementów wyposażenia świątyni i cennym przykładem późnobarokowej snycerki. Powstał pod koniec XVII wieku, w okresie odnowy kościoła i jego wyposażania przez benedyktynki z klasztoru w Kownie w zespół drewnianych ołtarzy.
Ołtarz został rozebrany w 1964 roku, po przeznaczeniu kościoła w okresie sowieckim na magazyn książek. Większość jego drewnianych elementów zachowała się i jest obecnie przechowywana na strychu kościoła klasztornego. Zachowały się również fotografie dokumentujące jego wygląd przed i po przebudowie świątyni w latach 1938–1940.
W latach 1938–1940 wystrój prezbiterium oraz nowy ołtarz główny zaprojektował litewski artysta Liudas Truikys, nadając wnętrzu nowoczesną formę, harmonijnie wpisaną w gotycką architekturę świątyni.
W ostatnim czasie odzyskano również dzieła, które pierwotnie stanowiły część wyposażenia ołtarza: obrazy „Św. Mikołaj” i „Matka Boża Częstochowska” z 1862 roku autorstwa Ignacego Siezieniewskiego oraz XVII–XVIII-wieczne srebrno-złocone sukienki obrazu św. Mikołaja. Ich powrót stwarza możliwość odtworzenia historycznego charakteru całego zespołu ołtarzowego.
W 2026 roku zaplanowano wykonanie ekspertyzy konserwatorskiej i programu prac konserwatorskich, a także skaningu 3D zachowanych elementów drewnianego ołtarza. Działania te pozwolą na szczegółowe rozpoznanie zachowanej substancji zabytkowej, ocenę jej stanu zachowania oraz określenie możliwości i zakresu rekonstrukcji brakujących elementów.
Przygotowanie prac będzie oparte na zachowanej dokumentacji archiwalnej, w tym inwentarzach z 1700 i 1934 roku, materiałach fotograficznych oraz niezrealizowanym projekcie restauracji z 2002 roku.
Celem projektu jest przywrócenie ołtarzowi św. Mikołaja jego historycznej formy oraz ponowne włączenie go do wyposażenia kościoła. Restauracja zabytku pozwoli zachować cenny przykład dawnej sztuki sakralnej Kowna, a także przywrócić jeden z ważnych elementów historycznego wystroju świątyni i jej charakterystycznego, asymetrycznego wnętrza.
