Waręż, Ukraina. Kościół św. Marka (1693-1750) - prace konserwatorskie oraz zabezpieczające.
Celem zadania jest ratowanie niezwykle cennego zabytku sakralnego Waręża (miejscowości znajdującej się obecnie na terenie Ukrainy - do 1951 r. w granicach Polski), który od zawalenia się sklepienia w 1983 r. pozostaje w stanie ruiny. Z pisemnych źródeł wiadomo, że parafia w Warężu istniała na pewno w roku 1486, choć dokładna data jej powstania nie jest znana.
W ramach zadania zostanie opracowana dokumentacja konstruktorska, architektoniczna i konserwatorska kościoła, a także programy konserwatorskie dot. murów. Wykonane zostaną najpilniejsze prace zatrzymujące degradację obiektu, szczególnie w obszarze ratowania obecnej tam polichromii oraz oryginalnych tynków wewnętrznych.
Parafia w Warężu od początku wchodziła w skład diecezji chełmskiej, następnie w wyniku rozbiorów Rzeczypospolitej na krótki moment w latach 1783–1787 należała do diecezji przemyskiej, a od roku 1787 aż do zamknięcia kościoła w roku 1951 do archidiecezji lwowskiej.
Placówka pijarów w Warężu obejmująca kolegium i kościół została założona w roku1688. Jako jedyna szkoła średnia w województwie bełskim kolegium pijarów w Warężu przeżywało rozkwit w l. 70. XVIII wieku, kiedy w szkole uczyło się ponad 300 uczniów, kształconych przez 15 nauczycieli. Placówka została skasowana przez Austriaków w r. 1784, a budynki szkolne przejęte przez rząd. W ciągu XIX wieku zabudowania po kolegium pełniły różne funkcje, m.in. mieszkalne i handlowe. Pod koniec stulecia otwarto w nich szkołę, dzięki czemu uniknięto kolejnej rozbiórki. Po niezbędnych remontach placówka oświatowa funkcjonowała w budynkach także w dwudziestoleciu międzywojennym, dzieląc miejsce z urzędem gminy.
Kościół w Warężu posiada ogromną wartość artystyczną. Za jego projektanta najczęściej jest uważany Jan Michał Link (zm. 1698), jeden z architektów Zamościa, uczeń Jana Jaroszewicza, także architekta Zamościa. Inne realizacje tego autora to: w Zamościu kościoły franciszkanów, reformatów i klarysek, bernardynów w Radecznicy, prezbiterium kościoła dominikanów w Janowie Lubelskim; benedyktynek w Sandomierzu i dominikanów w Tarnobrzegu, kościół w Wojsławicach. Kościoły te stanowią grupę niemal identycznych budowli z piętrzącymi się szczytami o rzeźbiarskich walorach, z surową, schematyczną artykulacją ścian, podkreśloną masywnymi pilastrami oraz linearnymi ramami i płycinami.
W 1951 roku Waręż znalazł się w granicach ZSRR, a w kościele urządzono magazyn, zaś budynki kolegium częściowo rozebrano. W 1983 r w wyniku nieudolnie prowadzonego remontu dachy zapadły się niszcząc także sklepienie nawy i uszkadzając pozostałe sklepienia. Obecnie kościół znajduje się w stanie częściowej ruiny, z niemal całkowicie zniszczonym wnętrzem. Kościół położony jest w centrum miejscowości, na wzniesieniu nad stawem, fasadą zwrócony na północny zachód, w stronę dawnego rynku. Dekoracja malarska wnętrza - "pokrywająca całą powierzchnię ścian i sklepień nawy, prezbiterium oraz zakrystii, złożona z iluzjonistycznych elementów architektonicznych, ornamentyki charakterystycznej dla 2. ćwierci XVIII w. i licznych przedstawień oraz scen figuralnych. W nawie i prezbiterium na trzonach pilastrów malowane kanelury, na nich zacheuszki w rozbudowanych kartuszach z herbem Prawdzic i oznakami godności biskupiej" (patrz: M. Kurzej, Kościół Pijarów, później parafialny pw. Św. Marka w Warężu, [w:] Kościoły i klasztory rzymskokatolickie na terenie dawnego województwa bełskiego, t. 1, red. A. Betlej, A. Dworzak, Kraków 2021, s.1125).
Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
