Czeska część Śląska Cieszyńskiego - inwentaryzacja polskich śladów na cmentarzach – etap 4
Zadanie stanowi kontynuację projektu prowadzonego w latach 2023-2025, obejmującego kompleksowe prace dokumentacyjne polskiego dziedzictwa sepulkralnego na terenie Śląska Cieszyńskiego w Republice Czeskiej.
Celem czwartego etapu jest opracowanie pełnej dokumentacji fotograficznej, opisowej i kartograficznej kolejnych cmentarzy o charakterze historycznym, ze szczególnym uwzględnieniem miejsc pochówku związanych z Polakami w miejscowościach: Łomna Górna, Mosty koło Jabłonkowa, Nawsie, Pietwałd, Stonawa, Trzyniec. Dokumentacja zostanie wykonana zgodnie ze standardami Instytutu Polonika, a jej wyniki zostaną przekazane do publikacji w portalu Baza Polonika, zapewniając trwały, otwarty i ogólnodostępny efekt projektu.
Cmentarze położone w czeskiej części Śląska Cieszyńskiego stanowią niezwykle cenne źródło wiedzy o historii regionu i jego wielokulturowym dziedzictwie, w którym przez wieki współistniały tradycje polskie, czeskie, niemieckie i żydowskie. Zachowane pomniki, kaplice grobowe i inskrypcje są świadectwem silnej obecności polskiej społeczności, jej aktywności religijnej, społecznej i patriotycznej, a także materialnym dowodem ciągłości polskiej kultury w regionie po 1920 r. – po podziale Śląska Cieszyńskiego między Polskę i Czechosłowację.
Wartość historyczna tych nekropolii polega nie tylko na indywidualnych upamiętnieniach osób zasłużonych dla polskiej kultury, nauki i życia społecznego, ale również na zachowanym układzie przestrzennym i kompozycyjnym cmentarzy, odzwierciedlającym XIX- i XX-wieczne przemiany w kulturze funeralnej. Dokumentacja pozwoli zachować wiedzę o wielu obiektach zagrożonych zniszczeniem wskutek upływu czasu, braku konserwacji i presji przestrzennej.
Zachowane pomniki i epitafia prezentują różnorodność warsztatów kamieniarskich i rzeźbiarskich działających na pograniczu polsko-czeskim – w Karwinie, Jabłonkowie, Cieszynie i Ostrawie – oraz w większych ośrodkach artystycznych, takich jak Kraków czy Wiedeń. Widoczna jest także obecność warsztatów lokalnych, które adaptowały europejskie wzorce do regionalnych tradycji rzemieślniczych.
Dla lokalnej społeczności – zarówno polskiej mniejszości narodowej, jak i mieszkańców regionu – cmentarze te stanowią ważne miejsca pamięci i tożsamości historycznej, łączące współczesnych mieszkańców z dawnymi pokoleniami. Ochrona i dokumentacja tych miejsc sprzyja pogłębieniu świadomości wspólnego dziedzictwa kulturowego, wzmacnia więzi międzypokoleniowe i międzykulturowe oraz przyczynia się do kształtowania postaw szacunku wobec przeszłości regionu.
Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
