„Szukalski. Rzeźbiarz mitu / Szukalski. The Mythshaper”
Już 16 października 2026 roku w Muzeum Polskim w Ameryce w Chicago otworzymy wystawę „Szukalski. Rzeźbiarz mitu / Szukalski. The Mythshaper” – szeroką prezentację twórczości jednego z najbardziej fascynujących i niejednoznacznych artystów XX wieku.
Stanisław Szukalski (1893–1987) przez jednych uznawany był za wizjonera i artystycznego geniusza, przez innych za twórcę zbyt kontrowersyjnego, by wpisać go w główny nurt historii sztuki. Jego niezwykłe rzeźby, rysunki i projekty, inspirowane mitologiami świata, kulturami prekolumbijskimi, tradycjami słowiańskimi oraz własnymi teoriami dotyczącymi dziejów ludzkości, do dziś budzą emocje i prowokują do dyskusji. Wystawa zaprasza do odkrycia „fenomenu Szukalski” w całej jego złożoności. Nie jest to opowieść wyłącznie o artyście, lecz także o nowoczesności, potrzebie mitu, kryzysach tożsamości i poszukiwaniu sensu w świecie pełnym sprzeczności. Ekspozycja pokazuje zarówno imponującą siłę wyobraźni twórcy, jak i problematyczne aspekty jego działalności, stawiając pytania o granice między sztuką a ideologią, inspiracją a zawłaszczeniem czy wizją a niebezpiecznym mitem. Zwiedzający będą mogli przyjrzeć się dziełom Szukalskiego w międzynarodowym kontekście artystycznym, odkryć jego związki z Chicago oraz poznać historię artysty, który przez dziesięciolecia pozostawał na marginesie, by współcześnie ponownie znaleźć się w centrum zainteresowania badaczy, kolekcjonerów i miłośników sztuki.
Zapraszamy do Chicago, do Polish Museum of America, na spotkanie z twórcą „zbyt dynamicznym, by go ignorować”.
W projekcie udział wzięli:
Matthew Chiarello
Oddany kolekcjoner, podróżnik i pisarz. Zasiada w Radzie Powierniczej Frank Lloyd Wright Foundation i jest partnerem w renomowanej ogólnokrajowej kancelarii prawnej. Odkrył twórczość Szukalskiego dzięki Glennowi Brayowi i Struggle, od tamtej pory trwa jego fascynacja artystą i jego pracą.
dr Dorota Chudzicka
Associate Curator of Modern European Art w Detroit Institute of Arts, specjalizuje się w sztuce europejskiej XIX i XX wieku. Jej badania koncentrują się na modernizmie, historii kolekcjonerstwa oraz rynku sztuki. Autorka publikacji poświęconych tym zagadnieniom, w tym monografii Od modernizmu ku ekspresji tożsamości narodowej. Koncepcja sztuki Stanisława Szukalskiego (2015), oraz kuratorka wystaw z zakresu sztuki nowoczesnej.
Jagoda Czarnowska
Artystka, absolwentka Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, gdzie uzyskała tytuł magistra, tworząc klatka po klatce zdecydowanie zbyt długi i zbyt skomplikowany film animowany, który trafił na Międzynarodowy Festiwal Filmów Animowanych w Annecy w 2024 roku. Poza animacją zajmuje się też malarstwem (czasami), komiksem i ilustracją. Jej twórczość często wyrasta ze snówi łączy elementy psychologiczne oraz oniryczne z nieoczywistymi strukturami oraz symbolicznymi znaczeniami. Jak dotądudało jej się napisać i narysować dwa komiksy, wydane w 2023 i 2025 roku przez włoskie wydawnictwo Hollow Press.
dr Paweł Drabarczyk vel Grabarczyk
Historyk sztuki związany z Uniwersytetem Wrocławskim. Bada estetykę wzniosłości, alternatywne historie sztuki oraz kategorie sacrum, niesamowitości i melancholii w sztuce współczesnej.
dr Magdalena Gutowska
Historyczka sztuki związana z Instytutem POLONIKA, zajmuje się popularyzacją polskiego dziedzictwa kulturowego za granicą, działaniami edukacyjnymi. Bada tematykę tanatologiczną w sztuce i kulturze.
dr Bartłomiej Gutowski
Historyk sztuki, wykładowca na Uniwersytecie Kardynała Stefana Wyszyńskiego oraz redaktor naczelny portalu Baza Polonika w Instytucie POLONIKA. Specjalizuje się w sztuce sepulkralnej XIX–XX wieku, architekturze i dokumentacji polskiego dziedzictwa kulturowego za granicą.
prof. Daniel Herwitz
Autor licznych publikacji poświęconych awangardzie i sztuce XX wieku. Laureat wielu nagród, wykłada na Uniwersytecie Michigan.
dr hab. Lechosław Lameński, em. prof. KUL
Historyk sztuki i krytyk sztuki, profesor emeritus Instytutu Nauk o Sztuce Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II. Interesuje go przede wszystkim sztuka polska od drugiej połowy XIX wieku do 1939 roku. Autor kilkunastu książek, w tym kilku poświęconych Stanisławowi Szukalskiemu.
dr K. Bellamy Mitchell
Osoba badawcza związana z University of Chicago, gdzie uzyskała doktorat, zajmująca się literaturą, sztuką i kulturą. Bada współczesną literaturę i sztukę amerykańską, kanadyjską i rdzenną, teorię afektu i emocji, teorię krytyczną oraz psychoanalizę.
Maria Muszkowska
Historyczka sztuki, kuratorka i redaktorka współpracująca z Instytutem POLONIKA. W swoich badaniach koncentruje się na twórczości artystów środkowo- i wschodnioeuropejskich ujmowanej w perspektywie transnarodowej oraz problematyce pamięci i upamiętniania.
Łukasz Orbitowski
Powieściopisarz. Laureat nagrody Zajdla (2017) i Paszportu Polityki (2016). Podnosi ciężary i jeździ z wierszami do więzienia. Mieszka z synem w Krakowie.
Julita Siegel
Historyczka sztuki, kuratorka i profesor emerita historii sztuki na Roosevelt University w Chicago. Specjalizuje się w sztuce Chicago pierwszej połowy XX wieku. Jest autorką licznych publikacji i kuratorką wystaw poświęconych chicagowskim artystom, w tym Gertrude Abercrombie.
Jakub Woynarowski
Artysta wizualny, projektant oraz kurator. Realizuje projekty z pogranicza teorii i praktyki wizualnej. Twórca koncepcji artystycznej wystawy w Pawilonie Polskim podczas 14. Międzynarodowego Biennale Architektury w Wenecji (2014). Laureat Paszportu Polityki (2015) w kategorii sztuk wizualnych.
Zapraszamy do Polish Museum of America od 16.10.2026 do 17.10.2027
Zespół kuratorski: dr Paweł Drabarczyk vel Grabarczyk, dr Magdalena Gutowska (Instytut POLONIKA), Maria Muszkowska, Julita Siegel (PMA),
Organizatorzy: Polish Museum of America, 984 N Milwaukee Ave, Chicago, IL 60642, Stany Zjednoczone Ameryki, www.polishmuseumofamerica.org we współpracy z Narodowy Instytut Polskiego Dziedzictwa Kulturowego za Granicą POLONIKA, ul. Madalińskiego 101, 02-549 Warszawa, www.polonika.pl
Instytucje i osoby użyczające dzieł: Archives Szukalski (Glenn Bray and Lena Zwalve), Matthew Chiarello, Bernard Friedman
Partnerzy wystawy: Archives Szukalski
Patronat honorowy:
Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Konsulat Generalny RP w Chicago
Sponsorzy wystawy: Victoria Granacki, Matthew & Katy Chiarello, Stephen & Jamie Kusmierczak, Barbara Mirecki, Małgorzata Palka & Daniel Sobol, Mark Levandoski, Conrad Miczko, Virginia Cudecki, Copernicus Foundation, Marz Brewery
Patronat medialny: Tygodnik Powszechny, Dzieje.pl
